|
NOTLAR
Osmanlı
İmparatorluğu döneminde Ay'ın evrelerine göre düzenlenmiş
Hicri-Kameri takvim kullanıldı. Sultan 1. Mahmud Han zamanında (1740)
maliyeye mahsusen, Güneş'e dayalı Hicri-Şemsi takvim ilaveten kullanılır
oldu. Yılbaşını Mart ayına alan bu takvime Mali veya Rumi de denir. İmparatorluk
döneminde, Tanzimat'tan sonra Gregoryen takvimine geçiş denemeleri
yapıldı. İmparatorluğun Avrupa bölgesinde 1908, Asya bölgesinde
ise 1914 yılından itibaren bazı yerel uygulamalar başarılı oldu.
Cumhuriyet döneminde, 26.12.1925 tarihli ve 697 sayılı kanun ile "Takvimde Tarih
Mebdeinin Tebdili"ne karar verilerek, 01 Ocak 1926'dan itibaren
halen kullandığımız Gregoryen takvimine ve 24 saatlik güne resmen geçilmiş oldu.
10.10.1946 tarihli Montreux anlaşmasına uyumlu olarak, 05.12.1946
tarihinde Bakanlar Kurulu kararı ile yaz saati uygulamasının Avrupa
ülkeleriyle aynı zamanda yapılmasına karar verildi. Bu sebeple, T.C.
İçişleri Bakanlığı 1946'dan önceki uygulamaları ciddiye almama eğilimindedir.
29.06.1978 (s.2153) tarihli kanunla yaz saati kaldırılarak GMT+03h (45°E)
zaman dilimine geçildi ise de 01.11.1984 tarihinde tekrar eskisine,
yani GMT+02h (30°E) zaman dilimine dönüldü. 6.12.1984 (s.3097)
tarihli kanunla bu zaman dilimi tekrar resmileşti ve yaz saatinin bir saati aşmaması
kabul edildi. Yaz
saati uygulaması ilk kez 1908 yılında İngiltere'de görüldü.
Ancak, Avrupa'da ilk olarak 1916 başında savaş nedeniyle benimsedi. Osmanlı İmparatorluğu'nda
da bu uygulama diğer Avrupa ülkeleriyle birlikte 1916 yılında başlamıştır. Avrupa
Birliği'ne bağlı ülkelerde 1996-2099 yılları arasında geçerli
olmak üzere, yaz saatinin (DST) başlangıç (A) ve bitiş (B)
tarihleri aşağıdaki formülasyona göre hesaplanmaktadır: A
= Pazar Mart ( 31 - { F[ 5 × y / 4 ] + 4 } mod 7 ) saat 01 UT B
= Pazar Ekim ( 31 - { F[ 5 × y / 4 ] + 1 } mod 7 ) saat 01 UT Açıklama:
F[..] : tam sayı. y : yıl. mod : modulus işlemi. Ülkemizde
de anlaşma gereğince 1996 yılından beri bu usulün uygulanması
gerekiyor. Ancak, 2007 yılına kadar 01 UT (yerel 03:00) kuralına uyulmayıp yerel zaman
olarak Mart ayında 01 => 02 ve Ekim ayında da 02 => 01
saatlerinde geçiş yapılmaktaydı. 2007 yılında bu yanlışın farkına
vardılar ve bir saatlik değişim, kural uyarınca yerel 03:00'de
uygulanır oldu. Yaz
saati uygulamalarını gösteren uluslararası nitelikte iki atlas vardır:
"The International Atlas (Thomas G. Shanks, ACS Publ., San
Diego)" ve "World Time Differences (Edward W. Whitman, Whitman
Publ., London)". Ancak, bu atlaslarda Türkiye ile ilgili bölümlerde
ciddi hatalarla karşılaştım, kesinlikle güvenmeyin. Bir diğer
kaynak da yıllık olarak yayınlanan "International Air Transport
Association's Standard Schedules Information Manual (IATA SSIM)",
burada 1990 yılından sonraki bütün veriler doğru, ancak geçmiş yıllar
yok. Yine uluslararası nitelikte ve astrologlar için bir numaralı
kaynak olan "Astrodienst Data Bank" arşivinde de atlaslardaki
hataların benzerleri var. Sanırım, birbirlerinden kopyalıyorlar. Diğer
yandan, bizim İçişleri Bakanlığı'nın arşivinden bilgi almak için
aylarca yığınla evrak onaylatmak ve bir sürü ilgisiz soruyu yanıtlamak
zorunda kalırsınız. Sonunda da arşivin karmakarışık olduğunu görürsünüz.
İstanbul Kandilli Rasathanesi'nin de pek farkı yoktur. Bu
listeyi ulaşılabilen bütün kaynakları gözden geçirerek ve elimden
geldiğince gerçeğe uygun olarak hazırlamaya çalıştım. Esasen, hiçbir
resmi veya yarı resmi kurumda tam bir listeye rastlamadım. Üstelik,
1984 öncesi verilerini karşılaştırdığımda da tutarsızlıklar olduğunu
gördüm. Diğer
yandan, özellikle 1970'ler öncesinde ve çoğunlukla kırsal
kesimlerde, yaz saati uygulamasının gecikmeli olarak benimsendiğini gözlemledim.
Bu hususa dikkat etmenizi öneririm. |